Sekcje programowe/Ścieżki mistrzów

ŚCIEŻKA MISTRZA – OD ANIMACJI DO FABUŁY
– ANDRIEJ CHRZANOWSKI –

W programie dwóch ostatnich edycji naszego festiwalu znalazł się cykl spotkań z twórczością artystów animacji, którzy przeszli w swojej twórczości niezwykłą ewolucję od realizacji filmów animowanych do debiutu w pełnometrażowym filmie fabularnym, a potem dalszej kariery w tej najbardziej popularnej dziedzinie twórczości filmowej. W ramach „Ścieżek mistrzów – od animacji do fabuły” w 2009 roku przypomnieliśmy twórczość: Piotra Dumały, Michaeli Pavlatovej, Andrzeja Barańskiego, Terry’ego Gilliama i Ryszarda Czekały, zaś w 2010 roku: Stephena i Timothy’ego Quayów, Waleriana Borowczyka, Jana Švankmajera, Tima Burtona i Emily Hubley. W tym roku, w uzupełnieniu cyklu, przedstawiamy kolejnego twórcę, który przeszedł tę niezwykłą ewolucję. Jest nim znany z udziału w naszym festiwalu w 1997 r. rosyjski twórca o polskich korzeniach Andriej Chrzanowski. Niezwykła droga tego artysty wiedzie przez studia w zakresie reżyserii filmu fabularnego na moskiewskim VGIK-u i – wbrew pierwotnemu wykształceniu – długie dziesięciolecia kariery w filmie animowanym. W końcu jednak po latach Chrzanowski wrócił do artystycznego punktu wyjścia, realizując znakomicie przyjęty także w naszym kraju film Półtora pokoju.
Chrzanowski urodził się w 1939 r. w Moskwie. W 1962 r. ukończył VGIK pod kierunkiem Lwa Kuleszowa. Dwa lata później dołączył do studia Sojuzmultfilm, gdzie pracował z Fiodorem Chitrukiem, specjalizując się w animacji. Zrealizował tam swój debiut Był sobie raz Kozjawin/ Zhil-był Kozyavin(1966). Film, mimo krytyki radzieckiej biurokracji, wyświetlany był w całym Związku Radzieckim. Szklane organki/Stekliannaja harmonika(1968) – następna animacja reżysera – ze względu na swój podejrzanie ideologiczny temat (opowieść o tłumieniu ambicji artystycznych i wolności) został zakazany przez radziecką cenzurę.
Prace reżysera od początku charakteryzowało zainteresowanie historią Rosji i jej kulturą. Obrazy jego cechuje subtelność i ekspresyjność form plastycznych. Specjalne miejsce w pracach Chrzanowskiego zajmuje fascynacja osobą i twórczością Aleksandra Puszkina. Inspirując się rysunkami poety, wykreował trylogię: Lecę do ciebie jako wspomnienie/ Ya k vam lechu vospominanem, 1977; I znów jestem z Tobą/I s vami snova ya, 1980; Jesień/Osen. Filmy teotworzyły całkowicie nowe możliwości w przenoszeniu klasycznej literatury na język animacji. W 1999 r. stworzył także fabularyzowany cykl dokumentalny nazwany Puszkindaa – Spotkania z Puszkinemoraz Kołysanka dla świerszcza.
W bogatym, animowanym dorobku artysty znajduje się również Szkoła Sztuk Pięknych(1990),wykorzystująca malarstwo estońskiego artysty Jula Soostera, a także filmy nakręcone we współpracy z wybitnym włoskim scenarzystą Toninem Guerrą: Lew o siwej brodzie/ Lion with Grey Beard (1994) i Długa podróż/A Long Journey (1997). W tym ostatnim obrazie artysta wykorzystał sławne rysunki Federica Felliniego. Chrzanowski jest również pedagogiem. Uczy na swojej macierzystej uczelni VGIK oraz w szkole/studio animacji „Szar”, którą założył w posowieckiej Rosji wraz z innymi wybitnymi artystami – Jurijem Norsteinem, Fiodorem Chitrukiem oraz Eduardem Nazarowem.
Ostatnie osiągnięcia Chrzanowskiego są związane z wyraźnym przekraczaniem granic filmu animowanego. W 2002 r. powstał film Połtora kota/Poltora kota– połączenie filmu animowanego, fabuły i dokumentu; kolaż, w którym pokazuje Rosję, Petersburg, historię, upływający czas i poezję Josifa Brodskiego (nazywanego przez Annę Achmatową „półtora kota”). Sześć lat później w podobnej poetyce, stosując luźną stylistykę i found footage, realizuje Półtora pokoju/Poltory komnaty ili sentimentalnoe puteshestvie na rodinu. Wraca w nim ponownie do osoby Josifa Brodskiego. Tym razem wyobraża sobie, że poeta wsiada na statek i odwiedza Rosję. To nostalgiczna podróż do świata, którego dawno już nie ma. Dużo w nim także fragmentów humorystycznych. Chrzanowski wykorzystuje fotografie, rysunek, fragmenty filmów, przeplatając to wszystko fragmentami inscenizowanymi.

24 listopada (czwartek) Kino Rotunda 16.30

PÓŁTORA KOTA/POLTORA KOTA/A CAT AND A HALF, scen./script: Jurij Arabov, Andrei Khrzhanovsky, reż./dir.: Andrei Khrzhanovsky, zdj./phot.: A. Feodorov, anim.: N. Bogomolova, G. Zebrova, wyst./cast: Sasza Ginzburg, R. Kurkina, S. Jurski, muz./music: J.S. Bach, A. Vivaldi, S. Prokofiev, Rosja/Russia, 2002, 27’25”
Dokumentalno-animowano-fabularny film oparty na dziełach literackich, rysunkach oraz fotografiach Josifa Brodskiego. Grand Prix „Złoty Smok” Krakowskiego Festiwalu Filmowego 2003.
 





POLTORY KOMNATY ILI SENTIMENTALNOE PUTESHESTVIE NA RODINU/PÓŁTORA POKOJU/A ROOM AND A HALF, scen./script: Jurij Arabov, Andrei Khrzhanovsky, reż./dir.: Andrei Khrzhanovsky, zdj./phot.: Vladimir Bryljakow, anim.: Alexandr Boim, Natalja Krivulja, wyst./cast: Alisa Friendlich, Sergei Jurski, Grigoriy Ditiakowski, Rosja/Russia, 2008, 130’
Zapytano kiedyś poetę, rosyjskiego noblistę Josifa Brodskiego, czy powróciłby do kraju. Odpowiedział, że jeśli tak, to tylko anonimowo. Reżyser puścił wodze fantazji i wyobraził sobie podróż poety do kraju, tworząc ironiczną bajkę. W wędrówce tej przenosi nas w czasie, przeplata historię, literaturę, rosyjską kulturę oraz materiały archiwalne związane z życiorysem poety. Reżyser miesza różne techniki narracji, sceny fabularyzowane, animację i dokument.